Το «διαμάντι» του Φώτη Κόντογλου στο ‘Αϊβαλί’ που δεν πρόσεξε ο κύριος Φώτης Μαρτίνος.

KONTefimSKISOJJJ

Το «Αϊβαλί» είναι το πρώτο Ελληνικό κόμικς που έγινε έκθεση στο υπέροχο μουσείο Μπενάκη της οδού Πειραιώς. Ξεκίνησε στις 10 Φεβρουαρίου για λιγότερο από ένα μήνα και κατέληξε να εκτίθεται με επιτυχία για πάνω από τρεις μήνες! Εκεί είχαμε την δυνατότητα, εκτός από τα πρωτότυπα, τα προσχέδια και τις εκτυπώσεις του graphic novel, να προτείνουμε στους επισκέπτες και κομμάτια της πολύχρονης έρευνας που δεν περιλαμβάνονται στον περιορισμένο χώρο του παραρτήματος του βιβλίου. Ενδεικτικά ζητήσαμε την άδεια και χρησιμοποιήσαμε υλικό από 3 αρχεία: Το ΕΛΙΑ (Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο), το Ιστορικό Αρχείο της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος και τη Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη της Μυτιλήνης.
Από το τελευταίο αρχείο και με την βοήθεια της υπεύθυνης της Βιβλιοθήκης, κυρίας Μαρίας Γρηγορά, είχαμε αναδείξει εν μέσω άλλων ντοκουμέντων μία σελίδα από την τοπική εφημερίδα «Ελεύθερος Λόγος». Ημερομηνία «Κυριακή 2 Οκτωβρίου 1922». Μέσα στα, ιστορικά πλέον, δημοσιεύματα της πρώτης σελίδας (όπως για παράδειγμα την «μαρτυρία του μητροπολίτη Σμύρνης Χρυσόστομου» και την «υπογραφή ανακωχής»), ξεχωρίζει ένα σκίτσο. Μια άρτια εικονογράφηση με αγγλικό συνοδευτικό κείμενο: Το σκίτσο παρουσιάζει έναν αμερικανό πεζοναύτη σε μια προκυμαία να κρατάει προστατευτικά μια προσφυγοπούλα η οποία με τη σειρά της βαστάει στην αγκαλιά ένα βρέφος. Στα πόδια της ακόμα ένα εξαντλημένο (ή ξεψυχισμένο;) παιδί. Από πίσω στο φόντο, το τραγικό θέαμα –δυστυχώς μέχρι και σήμερα στη Μυτιλήνη και αλλού- ενός πλοίου ασφυκτικά γεμάτο από ψυχές προσφύγων. Πάνω δεξιά κυριαρχεί η αμερικάνικη σημαία. Και όμως, με μια προσεκτικότερη ματιά έρχεται απρόσμενα η έκπληξη: Το σκίτσο είναι του Φώτη Κόντογλου! Υπογράφει μάλιστα με λατινικούς χαρακτήρες «Ph. Contoglous». Ένα ιστορικό, φιλολογικό όσο και εικαστικό ντοκουμέντο, θησαυρός! Ένα διαμάντι! Στις 2 Οκτωβρίου του 1922 (πιθανότατα με το παλιό ημερολόγιο) η καταστροφή της Σμύρνης βρίσκεται σε εξέλιξη. Ο Φώτης Κόντογλου είναι μόλις λίγων εβδομάδων πρόσφυγας. Έχει φύγει από το οικογενειακό μετόχι της Αγίας Παρασκευής απέναντι από το Αϊβαλί, έχει περάσει με βάρκα στις ακτές της Λέσβου στην Θερμή και βρίσκεται να… σκιτσάρει για τον «Ελεύθερο Λόγο»! Την ίδια μέρα απέναντι, ο Ηλίας Βενέζης είναι λίγων εβδομάδων αιχμάλωτος στα Αμελέ Ταμπουρου (τα τάγματα εργασίας των Τούρκων), ενώ η Αγάπη Βενέζη έχει ξεχυθεί απεγνωσμένη στους δρόμους του Αϊβαλιού προσπαθώντας να βοηθήσει με κάποιον τρόπο τον αδελφό της. Επίσης την ίδια μέρα η γιαγιά μου Μαρία και η γιαγιά μου η Χρυσαυγή βρίσκονται εγκλωβισμένες μαζί με χιλιάδες άλλων ανθρώπων στην προκυμαία της Σμύρνης ανάμεσα στη φωτιά, τους τσέτες και τη θάλασσα.

Το ίδιο το σκίτσο δεν θυμίζει σε τίποτα το βυζαντινό ή και λαϊκότροπο ύφος που ανέπτυξε αργότερα ο Φώτης Κόντογλου. Άλλωστε είναι η επόμενη χρονιά που θα επισκεφθεί για πρώτη φορά το Άγιον Όρος. Μέχρι εκείνη την στιγμή ο νεαρός Φώτης έχει ταξιδέψει στην Ευρώπη, έχει ζήσει στο Παρίσι, έχει γράψει κι έχει κυκλοφορήσει το «Πέδρο Καζάς». Έτσι, επιστρέφοντας από τα ταξίδια του στην Ευρώπη κουβαλάει μαζί του εικαστικές κι αισθητικές επιρροές που τις βλέπουμε στα πρώτα του σχέδια. Κομμάτι αυτής της εποχής και το απρόσμενο ετούτο σκίτσο. Ένα σκίτσο από το πουθενά. Κι όμως βρίσκεται εκεί, καρφωμένο σε ένα πρωτοσέλιδο εφημερίδας της Μυτιλήνης, την στιγμή που τόσα αλλάζουν στην ζωή του Φώτη Κόντογλου αλλά και χιλιάδων άλλων μικρασιατών προσφύγων.

Ο κύριος Φώτης Μαρτίνος, αν και είχε προσκληθεί επίσημα (όπως και οι υπόλοιποι απόγονοι των συγγραφέων που ανθολογώ στο graphic novel), έστω και τελευταία στιγμή στα εγκαίνια της Τρίτης στο μουσείο Μπενάκη, προτίμησε να μας στείλει εξώδικο, γιατί από τότε φαίνεται κατεργαζόταν άλλα στο μυαλό του. Παρ’ όλα αυτά, ήρθε στα εγκαίνια αλλά ήρθε … incognito. Κρυφά. Σαν πράκτορας! Δεν ήρθε να συστηθεί και να γνωριστούμε, αν και είχαμε μιλήσει στο τηλέφωνο από την Παρασκευή, αν και είχε ήδη στα χέρια του το «Αϊβαλί» με αφιέρωση και επίσημες τυπωμένες προσκλήσεις. Ήρθε κρυφά γιατί έπρεπε να επαληθεύεται το εξώδικο που έλεγε ότι δεν τον καλέσαμε. Ήρθε στα εγκαίνια, τράβηξε φωτογραφίες, έψαξε να βρει «προσβολές» στα σκίτσα μου αλλά προσπέρασε τα δυο κάδρα με το σκίτσο του προγόνου του Φώτη Κόντογλου και διαστάσεις το καθένα 50Χ70. Το απρόσμενο σκίτσο με ημερομηνία 2 Οκτωβρίου 1922 και υπογραφή «Ph. Conotoglous». Το προσπέρασε, εκεί που στάθηκαν εκατοντάδες άνθρωποι με δέος και απορία κι έψαξε στα σκίτσα μου να βρει στοιχεία «αυθαίρετης, παράνομης, μετατροπής, διασκευής των έργων του Φ.Κ. στα οποία «πουθενά δεν γίνεται αναφορά στην πατρότητα των έργων του». Επίσης προσπέρασε κεντρική εκδήλωση την Κυριακή της Αποκριάς «Απόκριες στο Αϊβαλί» (15/05/2015) στο κατάμεστο αμφιθέατρο του Μουσείου Μπενάκη, μια παράσταση «αφιερωμένη στον Φώτη Κόντογλου και τους εγγονούς του Φώτη και Παναγιώτη Μαρτίνο», στην οποία είχε δηλώσει άρρωστος. Με σκηνοθέτη και συντονιστή την Λυδία Κονιόρδου, μουσική του Χάρη Λαμπράκη, φοιτητές 2 δραματικών σχολών (Εθνικού Θεάτρου και Αθηναϊκής σχολής) και την θεατρική ομάδα των αστέγων του περιοδικού «Σχεδία», σκηνικά και κοστούμια από το Εθνικό Θέατρο, το ΔΗΠΕΘΕ Βόλου και την προσωπική συλλογή της Λυδίας, την συμμετοχή της ομάδας «Παίζουμε Οικολογικά και διαπολιτισμικά» και τα εκπαιδευτικά προγράμματα του μουσείου Μπενάκη για παιδιά με σκίτσα και κόμικς από το βιβλίο πάνω στο κείμενο του Κόντογλου.
Από αυτά και άλλα πολλά, από μια συνεπή έρευνα και προσπάθεια τουλάχιστον 3 χρόνων, εκείνο που διέγνωσε με επιτόπια αυτοψία στο μουσείο αλλά και σχολαστική έρευνα στις σελίδες του βιβλίου μου, ο Κύριος Φώτης Μαρτίνος (και ο πάντα άφαντος αδελφός του Παναγιώτης), ήταν μια «ανηθικότητα» στο έργο μου, μια «παραποίηση του εικαστικού και λογοτεχνικού έργου του Φώτη Κόντογλου».

ΥΓ1. Πληροφοριακά, το απρόσμενο σκίτσο του Φ. Κ. από το εξώφυλλο του «Ελεύθερου Λόγου» δημοσιεύτηκε στο «Ποντίκι» στις 12/02/2015. Αλλά ούτε εκεί φαίνεται πως το εντόπισε ο κύριος Φώτης Μαρτίνος.
Σήμερα το συγκεκριμένο σκίτσο εκτίθεται στην έκθεση (συνέχεια εκείνης στο Μπενάκη) «Soloup: Από την Μυτιλήνη στο Αϊβαλί- Ένα ταξίδι στο χρόνο» στο Μουσείο Βιομηχανικής Ελαιουργίας Λέσβου, στην Αγία Παρασκευή Λέσβου. Όσοι βρεθείτε στο νησί, θα μπορείτε να το δείτε μέχρι τις 25 Αυγούστου. Μετά η έκθεση θα …σαλπάρει για μια άλλη από τις τρεις πατρίδες του βιβλίου. Τα Χανιά.

ΥΓ.2. Όταν ο κύριος Φώτης Μαρτίνος αντίκρισε το απρόσμενο ντοκουμέντο του προγόνου του, από τη στιγμή που ενδιαφέρεται και φροντίζει τόσο για το έργο του, δεν θα έπρεπε να με ρωτήσει… «που το βρήκα»; Να μάθει περισσότερες πληροφορίες γι’ αυτό; Αντίθετα το αγνόησε. Φαίνεται δεν είχε τόσο ενδιαφέρον το εύρημα. Αντίθετα η κόρη του Ηλία Βενέζη, κυρία Άννα Βενέζη Κοσμετάτου, σε αντίστοιχο ντοκουμέντο- έκθεμα από άλλη εφημερίδα της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης της Μυτιλήνης, όχι μόνο ενδιαφέρθηκε να μάθει περισσότερα, αλλά βρεθήκαμε πριν λίγες μέρες μαζί εκεί, στα αρχεία της βιβλιοθήκης, να σκαλίζει η ίδια στους κιτρινισμένους θησαυρούς τα χνάρια του πατέρα με την βοήθεια της κυρίας Γρηγορά.

ΥΓ.3. Και ένα άλλο στοιχείο που μάθαμε με έκπληξη από την παρουσία μας στην Βιβλιοθήκη της Μυτιλήνης: Από τη στιγμή που κυκλοφόρησε το «Αϊβαλί» των εκδόσεων ‘Κέδρος’ στα τέλη της προηγουμένης χρονιάς, το «Αϊβαλί η Πατρίδα μου» του Φώτη Κόντογλου (εκδόσεις ‘Αγκυρα’), είναι συνέχεια σε ζήτηση, δανεισμένο! Τα συμπεράσματα για το κακό που προκαλεί το βιβλίο μου στο έργο του Κυρ Φώτη δικά σας και ελπίζω και του δικαστηρίου.

KONTefimeridaJJJ

Advertisements
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s